Þórarinn Ólafsson

Á einum af göngum Fjölbrautaskóla Vesturlands hangir stórt Íslandskort. Á kortið er mörkuð leið í bláum lit frá Eiðum, austan Lagarfljóts á Fljótsdalshéraði, að Skjöldólfsstöðum í Jökuldal og frá Húsafelli í Borgarnes. Milli Skjöldólfsstaða og Húsafells er dregin leið í lit sem er farinn að mást og er orðinn ógreinilegur. Hún liggur þvert yfir hálendið, með jaðri Dyngjujökuls, yfir miðjan Tungnafellsjökul og sunnanverðan Hofsjökul, þveran Langjökul og þaðan í byggð. Undir kortinu stendur „Ferð Þórarins Ólafssonar og Bergs Ólafssonar frá Eiðum til Borgarness í águst 1945.“ Þar kemur einnig fram að leiðin sem þeir fóru í bíl er merkt með bláum lit en þeir fóru fótgangandi yfir hálendið. Ekki þarf að skoða kortið lengi til að gera sér ljóst að þeir sem þarna fóru voru óragir við brekkur og fjöll.
    Um Berg verður ekki fjölyrt hér en Þórarinn fæddist að Nauteyri við Ísafjarðardjúp þann 23. maí árið 1912 og hefði því orðið níræður nú í vor. Rúmlega tvítugur að aldri hóf hann nám við nýstofnaðan héraðsskóla að Reykjanesi við Ísafjarðardjúp. Þaðan hélt hann til Reykjavíkur og var við nám í Íþróttaskóla Jóns Þorsteinssonar og Kennaraskólanum 1937 til 1938. Síðan lá leiðin til Kaupmannahafnar. Þar lauk hann íþróttakennaranámi við Statens Gymnastikinstitut árið 1940. Eftir að heim kom lauk hann handavinnukennaraprófi frá Handíðaskólanum í Reykjavík árið 1941. Næstu ár starfaði Þórarinn hjá íþróttafélögunum Val, Víkingi og ÍR í Reykjavík og kenndi við Miðbæjarskólann. Haustið 1943 kvæntist hann Rannveigu Hálfdánardóttur frá Grænhóli í Eyjafirði. Það sama haust réðst hann til kennarastarfa við Héraðsskólann á Eiðum.
 Eftir gönguferðina yfir hálendið árið 1945 settist Þórarinn að á Akranesi ásamt Rannveigu. Hann var ráðinn kennari við Gagnfræðaskólann og Iðnskólann. Auk starfa við þessa skóla kenndi Þórarinn á sundnámskeiðum sem haldin voru á sumrin fyrir börn og unglinga víða um land og lagði hönd á plóg við uppbyggingu íþróttastarfs á Akranesi.
    Árið 1977 voru Gagnfræðaskólinn og Iðnskólinn sameinaðir og Fjölbrautaskólinn á Akranesi stofnaður. Þórarinn kenndi við Fjölbrautaskólann til ársins 1979. Eftir það starfaði hann á bókasafni skólans til 1991. Samfelldur starfsferill hans við skólana hér á Akranesi spannar því rúm 45 ár. Á þessum tíma kenndi hann meðal annars íþróttir, smíðar, teikningu og náttúrufræði. Þórarinn lést þann 8. janúar árið 1995.
    Ævisaga Þórarins er um leið saga íslenska skólakerfisins, unglingafræðslu og alþýðumenntunar á 20 öld. Héraðsskólarnir tóku til starfa í kringum 1930 og veittu unglingum vítt og breytt um landið ný og stóbætt tækifæri til menntunar. Þórarinn var einn af fyrstu nemendum Héraðsskólans að Reykjanesi. Þegar hann lét af stöfum höfðu fjölbrautaskólarnir slitið barnsskónum og það var orðið sjálfsagt mál að allir unglingar sem vildu læra hefðu tækifæri til þess.
    Það gagn sem Þórarinn vann skólunum á Akranesi verður seint að fullu metið. Hann sameinaði þá mannkosti sem góður skóli ætti að meta öllu öðru fremur og innræta nemendum sínum. Auk frábærra kennarahæfileika var hann víðlesinn og ótrúlega fróður, íþróttamaður í bestu merkingu þess orðs og handlaginn svo af bar og vöktu smíðisgripir  hans undrun og aðdáun. Nemendur og samstarfsmenn Þórarins muna þó best góðvild hans, glaðværð og þá heiðríkju sem jafnan fylgdi honum.
    Sjálfur hóf ég störf við Fjölbrautaskólann haustið 1986. Ég hafði aðeins verið hér í fáa daga þegar fundum okkar Þórarins bar saman. Hann heilsaði með því að klappa á öxlina á mér og spyrja formálalaust: „Kanntu Gunnarshólma?“ Mér varð svarafátt. En við héldum samt áfram að spjalla og Þórarinn kenndi mér nokkrar lausvísur sem hann hafði nýlega heyrt og einhvern veginn tókst honum að tengja þær við mannskæð snjóflóð á Snæfjallaströnd fyrir hundrað árum eða meira. Á næstu árum heyrði ég meira af sögum Þórarins því hann var sagnamaður og guðs náð og þótt hann væri hættur að kenna fengu íslenskukennarar skólans hann stundum í heimsókn í kennslustundir til að segja nemendum sögur og það veru engar smásögur. Þær bárust um allt land og allar aldir Íslandsbyggðar og á bak við hvert örnefni og hverja aukapersónu var önnur saga og ef áheyrendur hváðu eða sperrtu eyrun var hún sögð. Maður fékk á tilfinninguna að Þórarinn kynni endalaust safn af sögum sem tengdust hver við aðra þannig að hægt væri þræða ótal mismunandi leiðir í gegnum þær. Eftir að Þórarinn var sjálfur horfinn inn í sagnaheiminn á vit áa sinna og formæðra lýsti Harpa Hreinsdóttir íslenskukennari við Fjölbrautaskólann honum svo hann væri með heilan veraldarvef í kollinum og menn gætu hvar sem er smellt á krækjur í máli hans og þá kæmi upp önnur síða með nýrri sögu.
    Áhugamál Þórarins voru fjölmörg. Íslensk náttúra, saga og þjóðfræði áttu hug hans þó öðru fremur. Því er vel við hæfi nú árið 2002, þegar Þórarinn er níræður og aldarfjórðungur er liðinn frá stofnun Fjölbrautaskólans á Akranesi, að stofna sjóð honum til heiðurs og nota peninga sem safnast í hann til að efla og auka kynni unglinga af landi sínu. Á afmæli Þórarins, þann 23. maí í vor, færði eftirlifandi ekkja hans, Rannveig Hálfdánardóttir, sjóðnum höfðinglega gjöf. Einnig hafa allmargir einstaklingar gefið peninga í sjóðinn. Munar þar mest um framlag afmælisárganga Gagnfræðaskólans frá 1962 og 1972 Peningana skal nota til að styrkja verkefni sem unglingar vinna á sviði íslenskrar náttúrufræði, þjóðfræði eða sögu. Rétt til að sækja um styrk úr sjóðnum hafa kennarar og nemendur við Fjölbrautaskóla Vesturlands.

Í september 2002
Atli Harðarson

Heimildir um ævi Þórarins eru að mestu fengnar frá séra Birni Jónssyni fyrrum prófasti og sóknarpresti okkar Akurnesinga.